Wprowadzenie ogólnopolskiego systemu kaucyjnego zmusza konsumentów do weryfikacji każdego napoju kupowanego w sklepie. Aby odzyskać pieniądze za zwrot pustego opakowania, trzeba wiedzieć, które butelki i puszki należą do systemu, a które powinny trafić do standardowej segregacji. Ten artykuł przedstawia pełną listę materiałów objętych kaucją, omawia wyjątki oraz tłumaczy, w jaki sposób nowy model wpisuje się w unijną politykę ograniczania jednorazowego plastiku.
Regulacje wdrożone ustawą nowelizującą gospodarkę opakowaniami oraz towarzyszącymi rozporządzeniami rozróżniają trzy kategorie, za które naliczana jest kaucja: butelki plastikowe PET, puszki metalowe oraz butelki szklane wielokrotnego użytku. Każda z nich ma jasno wskazane limity pojemności, a opakowanie musi posiadać oznakowanie graficzne systemu. Poniżej znajdziesz szczegółowy opis wymagań, dzięki któremu unikniesz niespodzianek przy automacie zwrotu.
W tekście nie brakuje również informacji o opakowaniach wyłączonych – m.in. mleku w kartonie, jednorazowych butelkach szklanych czy opakowaniach sprzedawanych przed startem systemu. Zestawienie pomoże uporządkować domową segregację i przygotować się na okres przejściowy, gdy w sklepach nadal będą dostępne produkty w „starych” butelkach bez kaucji.
Opakowania objęte kaucją
System kaucyjny od 1 października 2025 r. obejmie trzy główne rodzaje opakowań. Choć w rozmowach potocznych mówi się głównie o butelkach PET, ustawodawca zadbał, by mechanizm był kompleksowy i pomógł zebrać jak największy strumień surowców nadających się do recyklingu.
Butelki plastikowe PET do 3 litrów
Kaucja dotyczy butelek PET o pojemności od 0,1 do 3 litrów. Kluczowe jest, aby produkt był napojem: woda, napoje gazowane i niegazowane, izotoniki, soki czy napoje energetyczne. Butelki po mleku i napojach mlecznych zostały z systemu wyłączone, mimo że technicznie bywają wykonane z tworzywa PET lub HDPE. O tym, czy butelka podlega kaucji, decyduje oznaczenie systemowe na etykiecie.
Metalowe puszki do 1 litra
Drugą kluczową kategorią są puszki aluminiowe i stalowe o pojemności do 1 litra. Obejmuje to zarówno napoje alkoholowe, jak i bezalkoholowe, jeśli są wprowadzone na rynek z oznaczeniem kaucji. Dzięki temu system ma szansę objąć miliony puszek, które obecnie trafiają do odpadów mieszanych, co utrudnia odzyskiwanie cennego aluminium.
Szklane butelki wielokrotnego użytku 0,1–1,5 litra
Trzecia grupa to butelki szklane wielokrotnego użycia, stosowane m.in. w browarach i przy produkcji soków premium. W ich przypadku kaucja stanie się obowiązkowa od 1 stycznia 2026 r., co daje producentom i sklepom dodatkowy czas na wdrożenie logistyki. Aby butelka była objęta systemem, musi posiadać logotyp, a sam produkt musi być dostarczany w obiegu zwrotnym.
Opakowania wyłączone z systemu
Nie wszystkie pojemniki na napoje otrzymają kaucję. Legislator świadomie pozostawił niektóre opakowania poza systemem, uznając, że ich zbiórka w modelu selektywnej segregacji jest dziś wystarczająca lub że logistyka zwrotu byłaby zbyt kosztowna. Poniżej przedstawiamy najważniejsze wyłączenia.
Kartonowe opakowania wielomateriałowe
Popularne kartony do mleka, kefirów i soków (Tetra Pak) pozostają w systemie segregacji miejskiej. Należy je wyrzucać do żółtego pojemnika lub do frakcji papierowej, zgodnie z lokalnymi zaleceniami. Brak kaucji oznacza, że takich opakowań nie przyjmą automaty ani stanowiska manualne.
Butelki szklane jednorazowe i pojemniki powyżej limitów
Kaucji nie dostaniemy za szklane butelki jednorazowego użytku, np. po winie czy mocnych alkoholach, chyba że producent zdecyduje się dobrowolnie włączyć do systemu i oznaczy opakowanie logotypem. Poza systemem pozostaną też butelki plastikowe powyżej 3 litrów oraz puszki większe niż 1 litr, jeśli takie trafią na półki.
Opakowania mleczne i suplementy diety
Ustawa wyłącza z kaucji butelki po mleku, napojach mlecznych oraz suplementach diety czy syropach. W praktyce oznacza to, że napoje funkcjonalne lub odżywki sprzedawane w butelkach PET bez oznaczenia systemowego wciąż segregujemy jak dotychczas.
Porównanie kategorii
| Rodzaj opakowania | Limit pojemności | Status w systemie | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Butelka PET | 0,1–3 l | Objęte | Wyjątek: opakowania po mleku i napojach mlecznych. |
| Puszka metalowa | Do 1 l | Objęte | Dla napojów alkoholowych i bezalkoholowych. |
| Butelka szklana wielokrotna | 0,1–1,5 l | Objęte od 1.01.2026 r. | Wymaga logotypu systemowego. |
| Karton Tetra Pak | Najczęściej 1 l | Nieobjęte | Trafiają do pojemnika na tworzywa/papier. |
| Butelka szklana jednorazowa | Powyżej 1,5 l lub bez oznaczenia | Nieobjęte | Zwrot tylko, jeśli producent przystąpi dobrowolnie. |
Okres przejściowy i stare zapasy
W sklepach przez kilka miesięcy po 1 października 2025 r. będą dostępne produkty w „starych” opakowaniach bez logotypu. Za te butelki kaucja nie zostanie naliczona i nie będzie można ich zwrócić. Warto uważnie czytać etykiety i rozróżniać butelki z symbolami systemu od tych bez kaucji, aby uniknąć rozczarowania przy automacie.
Producenci mają obowiązek sukcesywnie oznaczać nowe partie napojów. Stare zapasy zostaną wyprzedane do końca 2025 r., dlatego w domowych zapasach mogą pojawić się opakowania w obu wersjach. Najlepiej przechowywać je oddzielnie i zwracać tylko te, które spełniają kryteria systemu.
Konsekwencje selekcji opakowań
Znajomość listy opakowań objętych kaucją przekłada się na efektywną segregację odpadów. Dzięki oddzieleniu butelek PET i puszek przeznaczonych do zwrotu zmniejsza się objętość odpadów w domowych koszach, a jednocześnie rośnie szansa na odzyskanie cennych surowców. System premiuje konsumentów finansowo, ale przede wszystkim umożliwia osiągnięcie unijnych poziomów selektywnej zbiórki.
Sekcja FAQ
Pytanie: Czy wszystkie napoje w plastikowych butelkach mają kaucję?
Odpowiedź: Nie. Kaucja dotyczy tylko butelek PET z logotypem systemu. Opakowania po mleku, kefirze czy suplementach pozostają poza programem i trafiają do żółtego kosza.
Pytanie: Co z butelkami kupionymi przed startem systemu?
Odpowiedź: Jeśli nie mają oznaczenia kaucji, nie zostaną przyjęte w punkcie zbiórki. Należy je segregować według dotychczasowych zasad.
Pytanie: Czy producenci mogą rozszerzyć listę opakowań?
Odpowiedź: Tak. Przepisy pozwalają na dobrowolne przystąpienie do systemu, o ile spełnione są wymogi oznakowania i raportowania. W praktyce oznacza to, że w przyszłości lista opakowań może się poszerzać.
Podsumowanie
System kaucyjny obejmuje butelki PET do 3 litrów, puszki do 1 litra oraz butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 litra. Wszystkie muszą mieć wyraźny logotyp i kod systemu, a kaucja zostanie naliczona automatycznie przy zakupie. Opakowania wyłączone – jak kartony mleka czy butelki jednorazowe – nadal trafiają do standardowej segregacji. Znajomość listy kategorii pozwala odzyskać pieniądze i wesprzeć recykling na najwyższym poziomie jakości.
Aktualne wytyczne dotyczące listy opakowań i wyjątków znajdziesz na stronach informacyjnych administracji rządowej gov.pl oraz w poradnikach konsumenckich tvn24.pl, gdzie regularnie aktualizowane są odpowiedzi na najpopularniejsze pytania.